Një antologji poetike: Vargje nga tre kontinente

Përgëzime Eltona Lakuriqi. Krijimi i një antologjie është gjithnjë i vështirë, për më tepër kur ndërmerr nismën të botosh poetë nga tre kontinente. Duket se poezia, veçanërisht tek ne shqiptarët është bërë mjaft demokratike, çka tregon se në një terren të tillë janë shfaqur dhe do shfaqen poetë të shquar. Ky është vëllimi parë me vetëm 16 autorë me nga pesë poezi secili, çka do të thotë se në vëllime të tjera do kemi poetë e poetesha të tjera që e shkruajnë mrekuleshëm poezinë. Në antologjinë tuaj, përveç poezive të poetëve Kopi Kuçuku, Ylli Demneri, Luan Rama, Ndue Lazri, Iljaz Bobaj, Nikolla Loka, Roland Gjoza, Iliriana Sulkuqi e Sadik Bejko dhe ku ju keni përkthyer disa nga poetët italianë të pranishëm në këtë libër, më bëri përshtypje dhe përzgjedhja e poetëve që na vijnë nga Italia si Giovanni Monopoli, Tomasso Campera, Alessandra de Santis, Zef Kjaramonte apo poezitë e poetes së njohur Panajota Zalloni nga Athina. Më tërhoqi në veçanti poezia e arbëreshit Tomasso Campera-s, i cili ka lindur në Moschito ku ka banuar në Vico Albanese. Gjeta aty një dashuri të madhe për gjuhën dhe fjalë që më kujtojnë të parët tanë, një gjuhë e dashuri që nuk treten edhe pse shekujt shkojnë…

Gluhan a mëmës

U rrita, ma sistë jotat,

një pikë klumështi,

një fi alë arbëreshe,

… e u bëra burrë.

Nëng u dënova, oj më,

po u t’i shkula,

atò katar fi alë,

u të i vodha,

… se nëng i dija.

Ndë vreshtë e dhè,

të më lësh nëng kè,

ëm atë çë më përket:

ëma ajò gluhë arbëreshe!

Ëmi atò fialë, një a një,

si pika klumështi,

po ëmi arbëreshe,

jò…tjetar mos më jip!

Mos vdis!

Adhe ndë të thërret ZOTI,

mos vdis!

Apara kë’t më japësh

atë çë më përket:

atò katar fi alë arbëreshe!

Të jetë kurrë!

Të thërret Zoti,

dua të jem atje:

ma një lot e një shërtim,

u bënj vesh!

Dua të t’marr

të sprasman fialë arbëreshe.

Luan Rama

“Aeternam* Mozart…”

Mbrëmë vonë dëgjoja Mozart,

fon Karajan dirizhonte me duart e tij të brishta,

me gishtërinj prekte gojën e tij të hapur

sikur andej do të dilte vetë fryma e Mozart,

Requiem në Ré minor,

kjo meshë e madhe e botës në zi

me kaq qiej të përmbysur dhe diej të verbuar

meshë në oboje, violina, flaut, zëra njerëzorë e trombone,

requiem që ngrihet nga rrënojat dhe erërat që shfryjnë

nga kisha dhe jetë të rrënuara,

këndoni ju të vdekur,

ngrihuni e ngjituni në skenë

si Mozart kur vdiq në atë natë dëbore

dhjetori të acartë,

“Agnus Dei, qui tollis peccata mundi – donna eis requeim!”*

E unë dëgjoj e zhytem në detin e atij requiem-i të pafund,

pi requiem, dehem e mbytem në requiem

dhe qindra zëra ngrihen lart në një korr gjigand

që ngjan se zhvendos vetë botën,

zhytem poshtë gjithnjë e më shumë

dhe bie si një Titanik,

si një gjemi e mbytur

pa gjetur të shtrenjtin Mozart,

tretur në meloditë më të bukura të botës…

 “Zemrat e poetit”

Homazh për Edwards Cummings

“Kam gjithnjë zemrën tënde brenda meje” shkruante Cummings

dhe shkonte i përhumbur jo vetëm me një

por me tri zemra në duart që i digjnin

të dashurat e tij ngjyrë purpuri që donte ti ruante gjer në fund

ato zemra me pritjet e gjata ku nuk kishte trofe

me çmenduritë, qortimet dhe dehjet,

me lotët dhe ndarjet,

udhëkryq pas udhëkryqi,

në erë, në mjegull,

pa mundur ti ndalte vrullet e tij

në kërkim gjithnjë të fytyrës së dashurisë

e vetmja që e magjepste

e vetmja që i këndonte gjer në agun e ditës

fytyra ku ndodhnin të gjitha habitë e natyrës

vesa e mëngjesit, rrebeshet, ekslipset

zemërimet që shkonin si meteorë

dhe shuheshin në qiejtë e zymtë

dhe përsëri tri dashuri aq të ngjashme

me pëshpërimat nën shiun e ëmbël të verës

me diellin që perëndonte dhe ai që e ndiqte pas

për të parë në dritën e bardhë

buzë të pulpta

sy që ngjasonin aq shumë nga njëri portret në tjetrin

sy dashurie që nuk e njohën mërinë

fjalë dhe frymë që e mbanin në ajër,

zgjuar midis qiellit dhe tokës

gjersa një ditë u zhduk me nxitim me tri zemrat e tij ndër duar

për mos tu kthyer më,

ishte koha e qershive…

“Cose animate

Janë fruta në ngjyra

fiq të pjekur nëpër shportat e mureve të Pompeit

që hiri i zjarrtë nuk arriti ti shuajë,

ftonj e limona të Zurbaran në muzeun El Prado,

mollë të ëmbla të Cezanne,

dardhë në kavaletin e Chardin,

pjeshkë në tavolinën bujare të artit të Manet,

Bakusi i vogël i Caravage shuan etjen

me një vesh rrush që vezullon,

i eturi i përjetshëm vdekur me buzë të thara

nën diellin përvëlues të Porto Ercole

Ç’dashuri fruti e arti

të rikrijosh mrekullinë e natyrës

duhet të jesh i uritur apo i dehur si Baudelaire.

Gjithë këto fruta në banketin e shekujve

“cose naturali”  – shkruante Vasari

“cose inanimate” – shtonte Diderot

“stille-life”, “një jetë në heshtje e palëvizshmëri”

thonin dikur flamandët e banketeve frutore

e megjithatë, po tu afrohesh

gjithçka gjallon nën ato forma magjiplote

shegët hapen në ekstazë e kullojnë                   

e ti endesh në frutikulturën e artistëve të botës

dehur nga aromat e tyre dhe lëngun e jetës,

jo, nuk janë “cose inanimate”…

“Flutura e purpurt”

          Lilit

“E zeza është ngjyrë”, thoshte Matisse
Abedin Dino pikturonte dikur
tulipanë të zinj në fllad vjeshte,
Këtë pasdite tetori,
çuditërisht,
okra e perëndimit ka një tjetër ngjyrë veluri.

Gjithçka merr ngjyrën e të zezës,
me kumbimin e një honi të pafund.
Ditë tetori të zeza pa peshë, pa frymë,
në oborret e botës trëndafilat janë të zinj,

me qiej të errët pis mbi krye
dhe një shpirt që endet në humbëtirë,
ku trupi fundoset ngadalë
si një Titanik në zhytjen e fundit…
Papritur një flutur e purpurt më shfaqet,
tek ngrihet e rreh flatrat pa zhurmë,
në këtë botë memece, pa gravitet.
Është flutura e dikurshme, që kërkon të hapë
qepallat e tua…

Motra…

Reja mbi kokë
mali mbi shpinë
dielli në gjoks
lulet e dashurisë
dhe hëna që të humbet papritur
e ti rend për ta kërkuar atë
në të zezën e natës
si në përrallën e gjyshes së vdekur
gjer në fund të botës.
Veç dy sy të mbeten në hapësirë
dhe puthja e ballit që të përvëlon…
motra, një gjysmë hëne
një gjysmë diell.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *